Datadeling in ziekenhuizen: van knelpunt naar een governancekader dat werkt in de praktijk

De vraag naar gezondheidsdata groeit exponentieel. Universiteiten, onderzoekers, innovatieve medtech-bedrijven en interne kwaliteitsdiensten kloppen steeds vaker aan bij ziekenhuizen om toegang te krijgen tot waardevolle patiëntgegevens.

Ziekenhuizen willen graag op deze verzoeken ingaan en innovatie ondersteunen, maar stoten op een spanningsveld: hoe beantwoord je die data-aanvragen zorgvuldig en binnen de privacywetgeving, zonder artsen en zorgteams te overbelasten met administratieve rompslomp?

Tot voor kort ontbrak het in België aan een eenduidig, gestandaardiseerd kader voor datagovernance in de zorg. Veel ziekenhuizen ervaren datadelingsprocessen dan ook als een tijdrovend knelpunt. Met het HDA-innovatieproject  “A hospital (network) data governance framework that works in practice”  brengt een consortium van zorgpartners daar verandering in.

De uitdaging: tussen innovatiedrang en privacygaranties

Gezondheidsdata zijn goud waard voor de geneeskunde van morgen. Denk aan gepersonaliseerde behandelingen, algoritmes voor vroegtijdige diagnoses of grootschalig epidemiologisch onderzoek. Tegelijk is het een absolute noodzaak om patiëntgegevens te beschermen en elke data-aanvraag grondig te evalueren.

• Wie beoordeelt de legitimiteit en ethische aspecten van de aanvraag?
• Hoe zorgen we dat data conform de GDPR en de strengste privacyregels worden gedeeld, ontdaan van identificatiegegevens of gepseudonimiseerd als dat nodig is?
• Hoe houden we het proces werkbaar voor onze IT- en zorgteams, die al onder hoge druk staan?

De oplossing: een pragmatisch governancekader

Samen met onze projectpartners ontwikkelden we een uniform governancekader dat inzetbaar is op het niveau van individuele ziekenhuizen en ziekenhuisnetwerken.

Het kader rust op vier pijlers:

1. Maximale privacybescherming:
   Het model voldoet aan de hoogste veiligheids- en privacy-eisen om de vertrouwelijkheid van patiëntdata te garanderen.
2. Afgestemd op de FAIR-principes:
   Data zijn Findable, Accessible, Interoperable en Reusable, waardoor ze bruikbaar en traceerbaar zijn over organisaties heen.
3. Brede toepasbaarheid:
   Geschikt voor zowel primair gebruik (in het kader van de zorg voor de patiënt) als secundair gebruik (voor wetenschappelijk onderzoek, beleid en innovatie).
4. Schaalbaarheid:
   Ontworpen om niet alleen lokaal te functioneren, maar sectorbreed en nationaal uitgerold te kunnen worden.

Van theorie naar de ziekenhuisvloer

Als volgende stap hebben we het kader gemodelleerd volgens de BPMN-standaard (Business Process Model and Notation) en getoetst via formulieren en workflows.

We ontwikkelden hiervoor een concreet aanvraag- en opvolgingsformulier. Dit werd geïntegreerd in de front-end van procesautomatiseringstool Workflower, maar werd eveneens beschikbaar gesteld op papier voor instellingen die met alternatieve systemen of liever op papier werken.

Feedback uit de testfase en de recentste richtlijnen van EHDS (European Health Data Space) zijn direct verwerkt in het definitieve model.

Zo heeft het pilootproject aangetoond dat een uniforme aanpak haalbaar is.

Wat levert dit op voor het zorglandschap?

• Voor ziekenhuizen:
  Minder administratieve complexiteit, duidelijke rollen en een gestroomlijnd governanceproces voor gegevensdeling.
• Voor onderzoekers en zorgvernieuwers:
  Snellere toegang tot kwalitatieve data om medische doorbraken te realiseren.
• Voor patiënten en burgers:
  Duidelijkheid, transparantie en het vertrouwen dat hun gezondheidsdata ethisch en veilig worden beheerd.
• Voor België:
  Een sterkere uitgangspositie binnen het bredere Europese gezondheidsdata-ecosysteem.

Projectpartners

Dit resultaat kwam tot stand dankzij de nauwe samenwerking binnen een complementair projectteam.

Amaron trad op als integratiepartner en projectcoördinator. 

De operationele expertise en toetsing in de praktijk werden geleverd door volgende zorginstellingen:

• Ziekenhuis Oost-Limburg (ZOL)
• Maria Middelares (namens het E17-ziekenhuisnetwerk)
• AZ Sint-Lucas Brugge
• CHU Tivoli (voor virtuele review van de deliverables)

De volgende stap: van bewezen concept naar nationale standaard

De vraag is nu hoe we dit model kunnen verankeren in het Belgische zorglandschap. De blauwdruk ligt klaar; nu komt het erop aan deze aanpak breder uit te rollen.

Staat jouw ziekenhuis of netwerk voor de uitdaging om datadelingsprocessen veilig en efficiënt in te richten? Neem contact met ons op om hierover van gedachten te wisselen.